Güvenli İnternet Gezintisinin Temel Kuralları

Bilgisayarımı ilk kez internete bağladığım gün, tarayıcıyı açıp gezinmeye başlamanın yeterli olduğunu düşünüyordum. Yıllar içinde birkaç kez sahte bir siteye şifre girdim, bir kez de indirdiğim "ücretsiz" bir programın yanında istemediğim bir araç çubuğu geldi. Bunların hiçbiri felaketle sonuçlanmadı ama bana şunu öğretti: güvenli internet kullanımı teknik bilgi değil, alışkanlık meselesi. Aşağıda yıllar içinde kendi düzenime oturttuğum, yeni başlayan birinin de bir akşamda uygulayabileceği temel kuralları anlatıyorum.

Her Şey Tarayıcıdan Başlıyor

İnternette geçirdiğim zamanın neredeyse tamamı tarayıcıda geçiyor. Dolayısıyla ilk elden geçirdiğim yer de orası oldu. En büyük farkı yaratan şey, aslında en sıkıcı olanıydı: güncellemeleri ertelememek. Tarayıcı güncellemeleri sadece yeni özellik getirmiyor, kapatılmış güvenlik açıklarını da yüklüyor. Ben "sonra hatırlat" düğmesine basmayı bırakalı, kapatıp açmayı günlük rutine dönüştürdüm.

Ayarlar kısmında bir kez oturup şunları düzenlemek yeterli:

• Otomatik güncellemeyi açık bırakmak.
• Tarayıcının "tehlikeli site uyarısı" veya güvenli gezinti özelliğini etkin tutmak.
• Yüklü eklentileri gözden geçirip tanımadığım, adını hatırlamadığım her şeyi kaldırmak.
• Tarayıcıya kaydedilmiş şifreleri temizleyip bunları bir şifre yöneticisine taşımak.
• Kamera, mikrofon ve konum izinlerini "her seferinde sor" konumuna almak.

Şifre kısmına özellikle dikkat çekmek istiyorum. Tarayıcının şifre kasası pratik ama bilgisayarı başkasıyla paylaşıyorsanız zayıf bir nokta. Neden ayrı bir şifre yöneticisine ihtiyaç duyduğumu ayrı bir yazıda uzun uzun anlattım; kısacası her siteye farklı ve uzun şifre üretmenin başka pratik yolu yok.

Adres çubuğuna bakma alışkanlığı

Sahte sitelerin çoğu görsel olarak çok iyi taklit edilmiş oluyor. Beni kurtaran şey tasarıma değil, adrese bakmak oldu. Bankanın adresinde fazladan bir harf, tire ya da alakasız bir uzantı varsa hemen sekmeyi kapatıyorum. Kilit simgesinin varlığı sitenin "güvenilir" olduğunu değil, sadece bağlantının şifreli olduğunu gösteriyor — bunu karıştırmamak önemli. Sahte siteleri tanıma yöntemlerini merak ediyorsanız site içinde buna ayrılmış bir rehber var, ilk okuyacağınız yazılardan biri olsun.

Ne Kadar İzlendiğinizi Fark Etmek

Bir gün bir ayakkabıya baktıktan sonra üç gün boyunca her yerde aynı ayakkabıyı görmemin sebebini araştırdım ve üçüncü taraf çerezleriyle tanıştım. Takip edilmek doğrudan bir "saldırı" değil ama zamanla hakkınızda ne kadar veri toplandığını görünce rahatsız oluyor insan. Aşırı izlemeyi azaltmak için yaptığım şeyler basit:

• Tarayıcı ayarlarında üçüncü taraf çerezlerini kısıtlamak.
• Gelişmiş izleme koruması varsa "sıkı" seviyeye almak.
• Tek seferlik işlerde, özellikle başkasının bilgisayarındayken gizli pencere kullanmak.
• Reklam ve izleyici engelleyici olarak bilinen ve yaygın kullanılan tek bir eklenti kurmak, on tane üst üste yığmamak.
• Arama motoru olarak arama geçmişini profilime bağlamayan bir alternatifi denemek.

Sıkı izleme koruması bazı sitelerde giriş yapmayı veya video oynatmayı bozabiliyor. Bu olduğunda paniğe kapılmadan o site için istisna tanımlıyorum; hepsini kapatmak gerekmiyor.

Halka açık ağlar ve mobil veri

Kafedeki ücretsiz Wi-Fi'a bağlanıp banka hesabına girmek, benim listemde en riskli alışkanlıklardan biri. Kural olarak, halka açık bir ağda oturum açmam gereken hassas bir işlem varsa telefonumun mobil verisine geçiyorum. Şifresiz, herkese açık ağlarda trafiğin araya girilmeye daha müsait olduğunu unutmamak lazım. Bu konuda ayrı bir yazımız var, halka açık ağlarda nasıl davranılacağını orada adım adım aktardım.

İndirme, Tıklama ve Sabır

Bilgisayarıma bulaşan tek zararlı yazılım, aceleyle indirdiğim bir kurulum dosyasından geldi. O günden sonra iki kuralım var: yazılımı yalnızca üreticinin kendi sitesinden veya resmi mağazadan indirmek, kurulum ekranlarında "İleri, İleri, İleri" diye geçmemek. Ek yazılım teklifleri hep o hızla geçtiğimiz ekranlarda saklı.

Tıklamalarda da benzer bir sabır işe yarıyor:

1. E-postadaki bağlantıya tıklamadan önce imleci üzerine getirip gidilecek adresi okuyorum.
2. "Hesabınız kapatılacak", "ödülünüzü alın" gibi aciliyet yaratan mesajlara hemen cevap vermiyorum.
3. Bankam veya bir kurum yazdıysa, bağlantıyı kullanmak yerine adresi kendim yazıp giriyorum.
4. Beklemediğim bir ek dosya geldiyse, göndereni tanısam bile önce sorup teyit ediyorum.

Bunların yanına iki temel katman daha ekliyorum: güncel bir antivirüs ve önemli hesaplarımda iki faktörlü doğrulama. Doğru antivirüs programını seçmek ve iki faktörlü doğrulamayı etkinleştirmek için sitedeki ayrıntılı anlatımlara bakabilirsiniz. İki faktörlü doğrulama, şifrem sızsa bile hesabın kapısını kapalı tutan tek şey oldu birkaç kez.

Ev ağınız da tarayıcının bir parçası

Tarayıcıyı sıkılaştırıp modemi fabrika ayarında bırakmak, kapıya çelik kapı takıp pencereyi açık bırakmaya benziyor. Modemin yönetim şifresini ve Wi-Fi şifresini değiştirmek yarım saatlik bir iş; bir kez yapıp yıllarca rahat ediyorsunuz. Bu i